काठमाडौं। तिहारको अन्तिम दिन आज बुधबार भाइटीका मनाइँदैछ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले भाइटीका लगाउन बिहान ११ बजेर ७ मिनेटको समयलाई उत्तम साइत निर्धारण गरेको छ। तर यही समयमै टीका लगाउनैपर्ने बाध्यता भने छैन। सर्वसाधारणले दिनभर टीका लगाउन सक्नेछन्।
समितिका अनुसार साइत खोजेर टीका लगाउनेका लागि बिहान ११ः०७ बजेको समय उपयुक्त छ। राज्य सञ्चालकका हकमा भने यही साइतमा टीका लगाउनुपर्नेछ। अन्य सर्वसाधारणले आफ्नो अनुकूलताअनुसार दिनभर भाइटीका लगाउन सक्नेछन्।
यस वर्ष भाइटीका लगाउँदा दाजुभाइ पश्चिम र दिदीबहिनी पूर्व फर्किनुपर्ने समितिले जनाएको छ। चन्द्रमा दाहिने पारेर टीका लगाउने धार्मिक मान्यताअनुसार दिशा निर्धारण गरिएको हो।
भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइको निधारमा सप्तरङ्गी वा पञ्चरङ्गी टीका लगाइदिएर दीर्घायु, आरोग्य र समृद्धिको कामना गर्छन्। त्यसपछि मखमली, सयपत्री र गोदावरी फूलका माला पहिर्याउने तथा मिठाई, फलफूल र विभिन्न परिकार खुवाउने चलन छ।
दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई उपहार तथा दक्षिणा दिएर सम्मान प्रकट गर्छन्। यसले दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको आत्मीयता र पारिवारिक सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउने विश्वास गरिन्छ।
भाइटीकालाई यमद्वितीया पनि भनिन्छ। धार्मिक कथनअनुसार यमराज आफ्नी बहिनी यमुनाकहाँ टीका लगाउन गएको दिनको सम्झनामा यो पर्व मनाउन थालिएको मानिन्छ। यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको पूजा गरी उनीहरूको सुस्वास्थ्य र दीर्घजीवनको कामना गर्ने परम्परा छ।
भाइटीकाका अवसरमा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई ओखर, कटुस, मरमसला, सेलरोटीलगायतका परिकार दिने गर्छन्। कतिपय समुदायमा दाजुभाइलाई तेलको धाराले छेकेर पूजा गर्ने चलनसमेत छ।
आजै नेवार समुदायले किजा पूजा मनाउँदैछन्। नेवार समुदायमा भाइटीकालाई किजा पूजा भनिन्छ। यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको पूजा गरी टीका लगाइदिने र उपहार आदानप्रदान गर्ने परम्परा छ।
भाइटीकासँगै पाँच दिनसम्म मनाइने यमपञ्चक अर्थात् तिहार पनि समापन हुँदैछ।
