सम्झना पौडेल
भारतको बैंगलोर, कर्नाटकमा अवस्थित राजसी र विस्मयकारी बाहुबली मन्दिर आध्यात्मिकता, वास्तुकलाको सभ्यता र जैन सम्पदाको प्रतीकको रूपमा परिचित छ ।
बाहुबली मन्दिरको मुख्य सन्देश आध्यात्मिकता, आन्तरिक शान्ति र ज्ञानको खोजीमा परिचित छ । भगवान बाहुबलीको अग्लो मूर्तिको माध्यमबाट, मन्दिरले आध्यात्मिक विकास र मुक्तिको मार्गको रूपमा ध्यान, त्याग, र संसारीक इच्छाहरूबाट अलगावको महत्वलाई प्रष्टाएको छ ।
यसले अहिंसा, करुणा र आत्म–अनुशासनको सिमा सगै जैन धर्मको सिद्धान्तहरूलाई जोड दिने मान्यता छ । यो मन्दिरले दर्शन गर्न आउने आगन्तुकहरूलाई आत्म–अनुभूति र नैतिकतातर्फको आफ्नै यात्रामा चिन्तन गर्न आमन्त्रित गर्ने बताइन्छ ।
बैंगलोरको बाहुबली मन्दिरको भ्रमण गर्नु केवल एक आध्यात्मिक यात्रा मात्र होइन तर भारतीय वास्तुकलाको भव्य सौन्दर्यमा रमाउने र जैन संस्कृति र परम्परामा आफूलाई डुबाउने अवसर पनि हो भन्दा फरक नपर्ला ।
स्थानीय एक वरिष्ठ पत्रकारका अनुसार बहुबाली मन्दिरको इतिहासबारे चर्चा गर्नुपर्दा बैंगलोरको बाहुबली मन्दिरको इतिहास १० औं शताब्दीको प्रारम्भमा कर्नाटकमा गंगा राजवंशको शासनकालमा रहेको छ । गंगा वंशका शासक, रचमल्ल चतुर्थ पहिलो जैन तीर्थङ्कर, भगवान आदिनाथका पुत्र भगवान बाहुबलीको कालातीत कथाबाट प्रेरित थिए ।
भगवान बाहुबली, जसलाई गोमटेश्वर पनि भनिन्छ, उनले आध्यात्मिक ज्ञानको खोजीमा आफ्नो राज्य र सांसारिक सम्पत्ति त्यागेका थिए । भौतिक संसारको प्रलोभन र विचलनबाट अछुतो रहन लामो समयसम्म ध्यानमा उभिने उनको प्रतिष्ठित कार्य सर्वोच्च त्याग र आन्तरिक शान्तिको प्रतीकको रुपमा स्थापित हुन पुग्यो ।
बैगलोरको कर्नाटकमा प्रसिद्ध दुई पहाड छन्, एक हो चन्द्रागिरि भने अर्को हो विध्थागिरि । बहुबलीको ठिक विपरिततर्फ चन्द्रागिरि हिमालमा अवस्थित चन्द्रागिरि मन्दिर देख्न सकिन्छ भने अर्कोतर्फ जैन धर्मालम्बीहरुको प्रसिद्ध मन्दिर बहुबाली भगावनको मन्दिर । बहुबली मन्दिर हिमालको सिंगो एक मात्र ढुंगामा कुँदिएको मूर्ति हो ।
मन्दिरको निर्माण रचमल्लाको समयमा सुरु भयो र धेरै दशकसम्म मन्दिरको निर्माणक्रम जारी रहयो । गंगा राजवंशका शासकहरूले यसको विस्तार र सजावटमा विशेष योगदान पुर्याएको कुरा इतिहासमा भेटिन्छ ।
दक्ष कालिगढहरू र मूर्तिकारहरूलाई एउटै ग्रेनाइट चट्टानबाट भगवान बाहुबलीको मूर्ति बनाउनको लागि लगाइएको थियो । मन्दिर परिसरको केन्द्रमा ५७ फिटको उचाइमा उभिएको भगवान बाहुबलीको विशाल मूर्ति छ ।
यस मन्दिरको पुजारीको चयन भने स्थानीय जैन धर्मालम्मीहरुको समुदायबाट नै हँुदै आएको जनाइएको छ । पुजारी हुनको लागि मुख्य रुपमा ब्रम्हाचारी पुरुष, सांसारीक मायाबाट टाढा तथा उसको दैनिक जीवनको बारेमा पनि निकै गहन रुपमा बुझेर मात्र पुजारी नियुत्ति गरिन्छ ।
मुख्य मूर्तिको वरिपरि सुन्दर परिदृश्य बगैंचा, शान्त मार्गहरू, र विभिन्न जैन तीर्थङ्करहरू र देवताहरूलाई समर्पित साना तीर्थहरू छन् । मन्दिरको केन्द्र सम्म पुग्दै गर्दा सम्पूर्ण मन्दिर परिसरले शान्ति र निर्ममताको भावना व्यक्त गरेको अनुभुती गर्न सकिन्छ । पर्यटकहरुलाई बेंगलोरको कोलाहल युक्त शहरको जीवनबाट शान्तिपूर्ण आभास प्रदान गर्दछ ।
यस बाहुबली मन्दिरको सबैभन्दा मनमोहक पक्ष भनेको महामस्तकाभिषेक समारोह हो, जुन प्रत्येक बाह्र वर्षमा एक पटक आयोजना गरिन्छ, जहाँ भगवान बाहुबलीको विशाल मूर्तिलाई दूध, घिउ, मह र केसर जस्ता पवित्र पदार्थहरू समावेश गरी भव्य र विस्तृत रुपमा स्नान गर्ने गरिन्छ । आगामी महामस्तकाभिषेक २०३० मा हुने जनाइएको छ । यस अघि भारतका राष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्री पनि सो महामस्तकाभिषेकमा सहभागी भएका थिए ।
