काठमाडौं । आज श्रावण शुक्ल पूर्णिमा, हिन्दु धर्मावलम्बीहरूले जनै पूर्णिमा, रक्षाबन्धन र क्वाँटी खाने पर्वका रूपमा मनाइरहेका छन्। तिथिअनुसार हरेक वर्ष फरक मितिमा मनाइने यो दिनलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्य–सम्बन्धी महत्त्वका साथ मनाइन्छ।
आजको दिन बिहानै चोखोनितो गरी नदी, तलाउ वा कुण्डमा स्नानपछि वैदिक विधिअनुसार ऋषितर्पण, यज्ञोपवीत (जनै) फेर्ने, रक्षा सूत्र बाँध्ने र गायत्री मन्त्र जप्ने परम्परा छ। ब्राह्मण, क्षत्री र वैश्य वर्णका तागाधारीहरूले पुरानो जनै त्यागी नयाँ जनै धारण गर्ने शास्त्रीय विधान रहेको छ।
भविष्यपुराणअनुसार रक्षाबन्धनको उत्पत्ति सत्ययुगमा दानवराज बलीलाई बाँधिएको पौराणिक कथासँग जोडिएको छ। आजको दिन गुरु वा पुरोहितबाट रक्षा सूत्र बाँधेर देवता र ऋषिहरूको कृपा प्राप्त गर्ने र जीवनमा सत्कर्मको रक्षा गर्ने कामना गरिन्छ। नेपालका हिमाल, पहाड र तराई सबै क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा राखी बाँध्ने प्रचलन फैलिएको छ।
स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि आजको दिनको विशेषता छ। जनै पूर्णिमामा परम्परागत रूपमा एघार थरी गेडागुडी मिसाएर बनाइएको ‘क्वाँटी’ खाने चलन छ, जसले रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने, पाचन सुधार्ने र वर्षायाममा शरीरलाई तातो राख्ने मान्यता छ।
तराई–मधेसमा दिदीबहिनीले दाजुभाइको नाडीमा राखी बाँधेर दीर्घायु र समृद्धिको कामना गर्ने, दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई उपहार र दक्षिणा दिने प्रथा आज पनि उत्साहका साथ जारी छ। धार्मिक आस्थासँगै सामाजिक एकताको सन्देश दिने यो पर्व देशभर हर्षोल्लासपूर्वक मनाइँदै छ।
