काठमाडौं । नेवार समुदायको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व गाईजात्रा आज (आइतबार) काठमाडौँ उपत्यकालगायत देशभरका विभिन्न शहरमा विविध कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण प्रतिपदादेखि अष्टमीसम्म आठ दिनसम्म चल्ने यो पर्व आज विशेष उत्साहका साथ सुरु भएको हो।
एक वर्षभित्र दिवङ्गत भएका आफन्तको सम्झनामा गाई वा मानिसलाई गाईको रूपमा सिँगारी नगर परिक्रमा गराउने र दूध, फलफूल, चिउरा, दही, अन्न तथा नगद दान गर्ने धार्मिक परम्परा यस दिन पालना गरिन्छ। विश्वास अनुसार यसरी नगरपरिक्रमा गर्दा दिवङ्गत आत्माले गाईको पुच्छर समातेर वैतरणी पार गर्छन्।
गाईजात्राको ऐतिहासिक सुरुवात मल्लकालीन राजा प्रताप मल्लले पुत्रशोकमा डुबेका आफ्नी रानीलाई संसारमा शोकको सार्वभौमिकता देखाउन आदेश दिएपछि भएको मानिन्छ। त्यसपछिका वर्षमा हास्यव्यङ्ग्य र प्रहसनमार्फत सामाजिक विकृति उजागर गर्ने परम्परा सुरु भएको जनश्रुति छ।
प्रताप मल्लको पालादेखि हनुमानढोकास्थित राजप्रासाद हुँदै गाईजात्रा निकालीने परम्परा आजसम्म कायम छ। पाटनमा देखाइने सत्ययुगको धान र चामलको नमूना तथा काठमाडौँको ठमेलमा प्रदर्शन गरिने स्वर्ण–रजताक्षरमा लेखिएका पुस्तक यस पर्वका विशेष आकर्षण हुन्।
पञ्चायती कालमा एक समय प्रतिबन्ध लगाइए पनि विसं २०३३ देखि नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानको पहलमा झाँकी र हास्यव्यङ्ग्यसहित फेरि महोत्सवको रूपमा मनाउन थालिएको हो। आज पनि गाईजात्रा समाजका विकृति र विसङ्गति उजागर गर्ने माध्यम बनेको छ।
काठमाडौं उपत्यकाबाहेक बनेपा, धुलिखेल, पनौती, बाह्रविसे, त्रिशूली, दोलखा, खोटाङ, भोजपुर, इलाम, धरान, विराटनगर, वीरगञ्ज, हेटौँडा, पोखरा लगायतका शहरमा नेवार समुदायको विशेष सहभागितामा गाईजात्रा मनाइँदैछ।
यस अवसरमा हाँस्य कलाकारका विशेष प्रस्तुति र व्यङ्ग्यात्मक कार्यक्रम हुने गरेका छन्। सरकारले आज काठमाडौँ उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
